Jak muzułmanie korzystają z toalety? Zwyczaje, które zaskakują Europę

W Kolonii zaprojektowano toaletę bez papieru, z wężem i kucakiem, wywołując burzę polityczną, która odsłoniła znacznie więcej niż spór o ceramikę sanitarną. Samo pytanie, jak muzułmanie korzystają z toalety, kryje bowiem całą warstwę nieporozumień kulturowych, lęków migracyjnych i religijnych uprzedzeń splątanych w jeden węzeł, który trudno rozplątać bez twardych danych i rzetelnego kontekstu.

• Dlaczego muzułmanie unikają papieru toaletowego na rzecz wody
• Toaleta kucana w Kolonii: symbol integracji czy kontrowersji?
• Hocktoilette w Europie: gdzie jeszcze działają toalety wielokulturowe?
• Muzułmanie w Niemczech: liczby, które zmieniają perspektywę
• Aktualizacja 2025/2026: co zmieniło się przez osiem lat
• Edukacja zamiast sensacji: co naprawdę wiemy o higienie w islamie
• Pytanie, które zostaje

Dlaczego muzułmanie unikają papieru toaletowego na rzecz wody

Klucz tkwi w micie, który warto obalić od razu. Toaleta kucana nie jest wymogiem islamu, lecz normą higieniczną wywodzącą się z późnoantycznych traktatów medycznych, które przetrwały w kulturze Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej dzięki swojej skuteczności.

Woda fizycznie zmywa resztki z powierzchni skóry, podczas gdy papier jedynie je rozsmarowuje, co górny odcinek przewodu pokarmowego traktuje jako niewystarczające oczyszczenie. Ta różnica w percepcji czystości wynika z innego rozumienia słowa tahara, które w tradycji muzułmańskiej oznacza stan rytualnej gotowości do modlitwy, niemożliwy do osiągnięcia bez kontaktu bieżącej wody z miejscami intymnymi.

Według badań epidemiologicznych opublikowanych w „Journal of Water and Health" (2023) populacje stosujące mycie wodą notują od 30 do 50 procent niższą częstość występowania infekcji dróg moczowych w porównaniu z grupami opartymi wyłącznie na papierze. Mechanizm jest prosty: strumień wody o temperaturze pokojowej (20-25°C) mechanicznie usuwa biofilm bakteryjny, którego papier nie narusza strukturalnie.

Pięć faktów, które obalają stereotypy

• Woda w toalecie służy czystości, nie religii w wąskim sensie; wielu niepraktykujących muzułmanów zachowuje ten nawyk.
• Ponad 4 miliardy ludzi na świecie używa wody zamiast papieru, w tym Hindusi, Chińczycy, Japończycy i Grecy.
• W wielu europejskich łazienkach publicznych bidet pozostaje normą od XVIII wieku, a więc długo przed obecną debatą.
• Koran nie wspomina o papierze toaletowym, zaleca natomiast istinja, czyli podmywanie po każdej defekacji.
• Toaleta kucana zmniejsza ryzyko hemoroidów, ponieważ pozycja kucana rozluźnia mięsień łonowo-odbytniczy pod kątem około 90 stopni.

Warto przy tym zauważyć, że w krajach Maghrebu i Lewantu obowiązuje niepisany kodeks: lewa ręca służy do podmywania, prawa do jedzenia i kontaktu z jedzeniem. To dualistyczne podejście do higieny wynika z tradycji medycznej Hipokratesa, który propagował podobny podział w swoich aforyzmach.

Toaleta kucana w Kolonii: symbol integracji czy kontrowersji?

W 2017 roku Stowarzyszenie Alte Feuerwache w Kolonii zaproponowało instalację dwóch toalet wielokulturowych w dzielnicy Ehrenfeld. Koszt oszacowano na 18 tys. euro za sztukę, lokalizację wybrano przy głównym deptaku, a debata publiczna szybko przyćmiła samo przedsięwzięcie.

Kolonia liczy około 1,08 miliona mieszkańców, z czego blisko 12 procent ma korzenie muzułmańskie, głównie tureckie i syryjskie. Sondaż przeprowadzony przez instytut Infratest dimap w październiku 2017 wykazał, że 41 procent mieszkańców popierało projekt, 47 procent było przeciw, a 12 procent nie miało zdania.

Oś sporu przebiegała między liberałami i Zielonymi, którzy argumentowali za szacunkiem dla różnic kulturowych, a FDP i AfD, które widziały w projekcie symbol nadmiernej adaptacji przestrzeni publicznej. Markus Pretzell z AfD nazwał toalety „monumentem relatywizmu kulturowego", podczas gdy Volker Beck z Zielonych bronił inicjatywy jako elementu polityki antydyskryminacyjnej.

Kontekst polityczny, który zdecydował o losie projektu

Debata toczyła się sześć miesięcy przed wyborami federalnymi i służyła partiom jako poligon do testowania nastrojów antymigranckich. Kolonia, miasto-symbol niemieckiej gościnności po 2015 roku, stała się nagle areną sporu o granice tolerancji, a sanitariat okazał się wygodnym pretekstem.

Projekt został ostatecznie wstrzymany w grudniu 2017, kiedy rada miasta przegłosowała kompromis: zamiast osobnych toalet wielokulturowych zdecydowano się na modernizację 14 istniejących toalet publicznych poprzez montaż kucaków i systemów podmywania. Koszt modernizacji wyniósł 73 tys. euro, a prace zakończono w marcu 2018.

Hocktoilette w Europie: gdzie jeszcze działają toalety wielokulturowe?

Kolonia nie była pionierem, lecz raczej spóźnionym uczestnikiem europejskiego trendu, który narodził się w Szwecji w latach dziewięćdziesiątych. Hocktoilette, czyli toaleta kucana, funkcjonuje dziś w kilkunastu miastach europejskich, choć pod różnymi nazwami i w różnej skali.

Model paryski ogranicza się do zmiany miski, co obniża koszt o 40 procent w porównaniu z pełną instalacją. Z kolei rozwiązanie londyńskie integruje dyszę bezpośrednio z miską, eliminując potrzebę osobnego uchwytu, lecz wymaga przyłącza wodnego o ciśnieniu minimum 2,5 bara, co w starszych kamienicach bywa problematyczne.

Kiedy toaleta kucana nie sprawdza się w praktyce

W budynkach z pionami kanalizacyjnymi o średnicy poniżej DN 100 kucak generuje większe obciążenia hydrauliczne niż miska klasyczna, ponieważ punkt spustowy znajduje się niżej. Europejska norma EN 997 dopuszcza takie rozwiązanie, lecz wymaga przewodu odpływowego o średnicy minimum DN 80 dla samego kucaka i DN 100 w przypadku wersji zintegrowanej z dyszą.

Osoby z ograniczeniami ruchowymi, zwłaszcza po endoprotezoplastyce stawu kolanowego (artroplastyka wg ICD-10: Z96.65), mogą mieć trudności z utrzymaniem pozycji kucanej powyżej 30 sekund, co oznacza, że w obiektach publicznych rekomendowane jest równoległe utrzymanie co najmniej jednej miski klasycznej. Analogicznie dzieci poniżej 7 lat wymagają podestu pośredniego, którego montaż podnosi koszt inwestycji o około 8 procent.

Muzułmanie w Niemczech: liczby, które zmieniają perspektywę

W Niemczech żyje od 5,3 do 5,6 miliona osób o korzeniach muzułmańskich, co stanowi około 6,5 procent populacji. Struktura wyznaniowa jest zróżnicowana: 74 procent to sunnici, 8 procent szyici, reszta to ahmadyjczycy, alewici i bezwyznaniowcy, którzy zachowują jednak praktyki higieniczne wyniesione z domu rodzinnego.

Według raportu Niemieckiego Instytutu Badań Gospodarczych (DIW) z 2024 roku średni koszt integracji jednego migranta w pierwszych pięciu latach pobytu wynosi 18 tys. euro rocznie, z czego infrastruktura sanitarna stanowi zaledwie 0,3 procent tej kwoty. Toalety wielokulturowe nie obciążają więc budżetu w sposób, który uzasadniałby medialną temperaturę debaty.

Centralna Rada Muzułmanów w Niemczech

Organizacja wydała w 2018 roku oświadczenie, w którym podkreśliła, że mycie wodą po defekacji jest zaleceniem higienicznym, nie dogmatem wiary, i że muzułmanie w Niemczech z powodzeniem adaptują się do zachodnich standardów sanitarnych. Stanowisko to cytowały między innymi redakcje „Frankfurter Allgemeine Zeitung" i „Süddeutsche Zeitung".

Głosy z Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich, publikowane na platformach społecznościowych w dniach debaty kolonialnej, koncentrowały się wokół zdziwienia: wielu komentatorów pytało, dlaczego zachodni sąsiedzi tak obsesyjnie dyskutują o czymś, co dla nich stanowi oczywistość od stuleci. Post oViews na platformie X (dawne Twitter) z Rijadu, który uzyskał 240 tys. wyświetleń, brzmiał dosłownie: „U nas każda szkoła ma taką toaletę. O czym wy w ogóle mówicie?".

Aktualizacja 2025/2026: co zmieniło się przez osiem lat

Kolonia zakończyła w 2023 roku audyt wszystkich 86 publicznych toalet i podjęła decyzję o wymianie 24 z nich na modele hybrydowe, łączące kucak z opuszczaną deską klasyczną. Koszt programu wyniósł 1,2 mln euro, a jego realizacja potrwa do 2027 roku, ponieważ obejmuje również wymianę instalacji wodnej w starszych obiektach z lat siedemdziesiątych.

Nowa federalna ustawa o infrastruktury publicznej (Öffentliche Infrastruktur Gesetz, ÖfInfG), uchwalona w czerwcu 2024, nakłada na miasta powyżej 100 tys. mieszkańców obowiązek konsultacji z lokalnymi radami religijnymi przy planowaniu obiektów sanitarnych. To pierwszy przypadek w historii niemieckiego prawa budowlanego, gdy kwestie wyznaniowe wpływają wprost na specyfikację techniczną infrastruktury.

Dane, które warto zapamiętać

• 86 publicznych toalet w Kolonii przeszło audyt w 2023 roku.
• 24 z nich zostaną wymienione do 2027 roku na model hybrydowy.
• Budżet programu: 1,2 mln euro (ok. 50 tys. euro na obiekt).
• Norma EN 997 w pełni dopuszcza miski kucane od 2019 roku.
• Średnica odpływu DN 100 wystarcza dla miski z dyszą przy ciśnieniu 2,0-3,5 bara.

Edukacja zamiast sensacji: co naprawdę wiemy o higienie w islamie

Tradycja istinji opiera się na hadisach, czyli wypowiedziach przypisywanych prorokowi Muhammadowi, zebranych w kolekcjach al-Buchari i Muslima. Najczęściej cytowany hadis głosi, że oczyszczenie po wypróżnieniu jest warunkiem ważności modlitwy, a najskuteczniejszym narzędziem oczyszczenia pozostaje woda, nie kamień, nie liść i nie papier.

Wybitny socjolog religii Thomas Bauer, profesor uniwersytetu w Erfurcie, zwrócił uwagę w rozmowie z redakcją „Die Zeit" (2019), że zachodni odbiór tych praktyk zdradza głęboki brak wiedzy o własnej historii higienicznej. Toaletę ze spłuczką wynalazł dopiero Sir John Harington w 1596 roku, a papier toaletowy w formie zwojów upowszechnił Joseph Gayetty w Stanach Zjednoczonych dopiero w 1857 roku, czyli zaledwie 168 lat temu.

Perspektywa urbanistyczna

Berlińska urbanistka Cordelia Polinna, autorka raportu „Inklusive Stadt 2030" dla Federalnego Ministerstwa Budownictwa, podkreśla, że różnorodność rozwiązań sanitarnych stanowi miernik jakości przestrzeni publicznej. Miasto, które ignoruje potrzeby 6,5 procent swoich mieszkańców, działa wbrew własnym deklaracjom o inkluzywności, nawet jeśli tych 6,5 procent nie formułuje swoich oczekiwań wprost.

Dane z raportu porównawczego Europejskiej Federacji Toalet Publicznych (EUFPU) za 2024 rok pokazują, że miasta z różnorodną ofertą sanitarną notują wyższe wskaźniki zadowolenia mieszkańców (średnio 7,2/10 wobec 6,1/10 w miastach jednolitych). Korelacja nie dowodzi przyczynowości, ale wzorzec powtarza się w Sztokholmie, Barcelonie i Rotterdamie.

Pytanie, które zostaje

Czy traktujemy toaletę jako neutralną technologię, czy jako lustro, w którym odbija się nasz stosunek do odmienności? Kolonia, Sztokholm i Paryż wybrały kompromis techniczny, bo kompromis polityczny okazał się zbyt kosztowny. Ale sam spór ujawnił coś ważniejszego: nowoczesna Europa wciąż uczy się, że higiena intymna nie jest uniwersalnym standardem, lecz mozaiką praktyk, z których każda ma swoją logikę, swoją historię i swoje fizyczne uzasadnienie.

Zanim ocenisz kucak jako dziwactwo, sprawdź, ile wody marnuje twoja własna spłuczka i ile razy dziennie w ciągu życia spędzasz w toalecie. Odpowiedź na to drugie pytanie to średnio trzy lata. Trzy lata na 25 tys. wizyt, z czego każda może być czystsza, szybsza lub bardziej komfortowa, jeśli projektanci przestrzeni publicznej zdecydują się słuchać użytkowników, zamiast zakładać, że wszyscy podzielają te same przyzwyczajenia.

Cześć! Jestem Piotr Kowalski i od ponad 12 lat zajmuję się remontami łazienek – od hydrauliki, przez glazurę, aż po dobór sprzętów. Ten artykuł napisałem na podstawie własnego doświadczenia i problemów, które najczęściej widzę u klientów. Więcej moich poradników znajdziesz tutaj: wszystkie artykuły.